OSOWA: obywatelski portal mieszkańców dzielnicy Gdańska: codzienna aktualizacja; wiadomości z regionu i dzielnicy ::

Historia

Etymologia nazwy.

Dzisiejsza dzielnica Gdańska - Osowa - obejmuje historyczne tereny wsi Wysoka oraz osady Osowa Karczma (Osowa Góra).

Nazwę "Osowa" napotykamy już w 1659 r. w brzmieniu Espenkrug (Osowa Karczma). Owa karczma znajdowała się wśród drzew osik, zwanych niegdyś "osami" - stąd przydawka "osowa". Inne określenie miejsca, od którego wywodzi się dzisiejsza Osowa to "Osowa Góra" (po kaszubsku - Osowo Góra). To określenie z kolei nawiązuje do "górzystego" krajobrazu Osowej.

Z czasem, najprawdopodobniej ze względu na niewygodę posługiwania się dwuczęściową nazwą miejscowości, drugi jej człon uległ zanikowi i pozostała przydawka "Osowa". W takiej postaci nazwa utrwaliła się w dokumentach urzędowych.

Inne nazwy, związane z Osową:

Kukawka - wybudowanie położone ok. 1 km na południe od Osowej, notowane dopiero w 1951 roku jako Kukawki; od 1962 roku - Kukawka. Nazwa topograficzna od rzeczownika kukułka (dawniej: kukawka, kaszubskie kukówka); ma charakter onomatopeiczny - naśladuje głos wydawany przez ptaka. Wybudowanie nosiło wcześniej prawdopodobnie nazwę Bychowski (1848 rok).
Nowy Świat - osada pod Barniewicami po raz pierwszy odnotowana w 1819 roku jako Neue Welt. Była więc to tzw. kalka zwrotna, czyli nazwa równolegle funkcjonująca u Polaków i u Niemców.
Owczarnia - osada pod Klukowem (ok. 3 km na północny zachód) notowana od połowy XIX wieku.
Paryski Ogród - osada położona ok. 3 km na wschód od Osowej, notowana od połowy XVIII wieku jako Pariser Garten. Polska nazwa jest tłumaczeniem niemieckiej. Miejscowa ludność kojarzy to określenie z rzeczownikiem Paradies, czyli raj i rozumie nazwę jako Ogród Rajski.
Wysoka - do roku 1980 wieś pod Gdańskiem; notowana od 1283 roku. Nazwa topograficzna od przymiotnika wysoki.

Odmiana

Interesującym przejawem lokalnego folkloru jest funkcjonująca w potocznym języku mieszkańców Osowej, podwójna forma odmiany nazwy osiedla. Jedni jadą "do Osowej", inni - "do Osowy". Część mieszkańców skłonna jest uważać, że mieszka "w Osowej", a inni, że - "w Osowie". Choć w "Wykazie urzędowych nazw miejscowości w Polsce" (Warszawa 1981) figuruje odmiana "w Osowej" i taka obowiązuje w urzędach, jednakże któż inny ma prawo do orzecznictwa w tej sprawie, jeśli nie sami mieszkańcy? Póki są dwie wersje - jest o co się spierać :-)

Kalendarium Osowej (Osowy)

1220 r. - pierwsza wzmianka o istnieniu wsi Barniewice, należącej do księcia Świętopełka i podarowanej przezeń opactwu oliwskiemu;

1245 r. - papież Inocenty IV zatwierdza posiadłości klasztone Cystersów; wśród 35 miejscowości, wymienionych w dokumentach znalazła się wieś Wissoka, rozciągająca się na terytorium dzisiejszej Osowy;

1268 r. - według niektórych źródeł dopiero wówczas Wissoka przechodzi w ręce Cystersów w wyniku wymiany ziem z Zakonem Krzyrzackim;

do 1772 r. - Wissoka (zwana w późniejszym czasie kolejno: Wyszoka, Wysoka, Widtstock, Wittstock) wraz z częścią jeziora Wysockiego znajduje się w posiadaniu oliwskich Cystersów;

1763 r. - po raz pierwszy w dokumentach klasztornych pojawia się nazwa "Osowa" jako część nazwy karczmy (niem: Espenkrug , czyli Osowa Karczma), znajdującej się w pobliżu Wysokiej, stojącej przy wschodnim krańcu Jeziora Osowskiego;

1772 r. - okolica przechodzi we władanie Prus

1783 r. - upaństwowienie i parcelacja ziemi klasztornej; Dawid Lietzau dzierżawcą Wysokiej, która wówczas liczy 80 mieszkańców;

1830 r. - właścicielem Wysokiej jest rajca gdański, Fryderyk Wilhelm von Frantzius

1861 r. - Wysoka odziedziczona przez Karola Eilharda

1867 r. - Wysoka liczy już 10 budynków mieszkalnych i 136 mieszkańców, natomiast wieś Osowa - 16 domów i 153 mieszkańców :-)

po 1918 r. - wyznaczono obszar Wolnego Miasta Gdańsk, Wysoka znalazła się poza nim, pozostając na terenie Polski, tuż za linią graniczną;

1919 r. - na terenie Osowej powstaje pierwsza - jednoklasowa szkoła, której siedziba znajduje się przy ul. Kielnieńskiej na terenie dzisiejszej hali sportowej;

1921 r. - powstaje linia kolejowa Gdynia - Kokoszki, a wraz z nią przystanek w Wysokiej (tereny dzisiejszej ul. Wodnika);

Okres międzywojenny

1927 - 1930 r. - w miejsce starej linii kolejowej powstaje tzw. magistrala węglowa z przystankiem "Osowa", znajdującym się w innym miejscu niż poprzedni - nad Jeziorem Wysockim;

1939 r. - do szkoły w Osowej uczęszcza już ok. 100 uczniów, po wybuchu wojny giną nauczyciele, a szkoła zostaje spalona;

1947 r. - rozpoczyna się budowa nowej szkoły przy ul. Juraty;

5. marca 1948 r. - rozpoczyna działalność siedmioklasowa szkoła podstawowa, do której uczęszcza ok. 100 uczniów i uczy w niej 3 nauczycieli; w szkole mieści się siedziba tzw. Uniwersytetu Powszechnego, Koła Gospodyń Wiejskich, chóru, prowadzone są kursy kształceniowe dla dorosłych, odbywają się pokazy kina objazdowego; kierownikiem szkoły zostaje Władysław Raatz;

1973 r. - włączenie terenów wsi Wysoka, Osowa oraz części Barniewic do Gdańska;

1. września 1976 r.- nowy rok szkolny uczniowie osowskiej szkoły rozpoczynają z nowym dyrektorem: Krystyną Andersohn

1979 r. - powstaje jedna z najstarszych, "rdzennych" spółdzielni mieszkaniowych Osowej - LWSM "Osowa", która obejmuje obszar 24 ha w granicach ulic: Sołdka, Szalupowej, Balcerskiego, Zatokowej, Wendy, Korsarzy, Siedleckiego i Barniewickiej;

po 1980 r. - działalność rozpoczyna SMLW im. Obrońców Wybrzeża (tzw.spółdzielnia wojskowa), której tereny obejmują ulice: Kielnieńska, Komety, Herkulesa, Bliźniąt, Feniksa, Perseusza, Cefeusza, Wodnika, Wegi, Jednorożca, Kasjopei, Syriusza, Bereniki;

14. września 1980 r. - pierwsza Msza św. w Osowej - odprawiona przy drewnianym ołtarzu, na ściernisku przez ks. Henryka Bietzke - proboszcza parafii Chrystusa Zbawiciela; kilka miesięcy później przy ul. Pegaza powstaje kaplica parafialna;

14. września 1983 r. - ks. bp Marian Przykucki wmurowuje kamień węgielny pod budowę kościoła w parafii Chrystusa Zbawiciela;

15. marca 1986 r. - uroczyste, oficjalne otwarcie nowej szkoły - Zespołu Kształcenia i Wychowania nr 12 przy ul. Siedleckiego 14;

1. września 1990 r. - Urszula Szarmach nowym dyrektorem ZKiW nr 12 w Osowej;

15. czerwca 1992 r. - abp Metropolita Gdański, Tadeusz Gocłowski dokonuje uroczystej konsekracji świątyni, ołtarza i dzwonów oraz święci pomieszczenia biblioteki, salek katechetycznych i biura parafialnego parafii Chrystusa Zbawiciela w Gdańsku-Osowie;

1993 r. - rozpoczyna się proces przewłaszczania terenów i nieruchomości, należących do spółdzielni mieszkaniowych oraz uporządkowywania infrastruktury i przekazywania jej gminie;

1998 r. - Przychodnia Rejonowa w Osowej rozpoczyna działalność w nowym budynku;

1999 r. - do Osowej po sześcioletniej przerwie wraca Komisariat Policji;

maj 2000 r. - Ks. dr Wiesław Szlachetka zostaje proboszczem parafii pod wezwaniem św. Polikarpa Biskupa i Męczennika - nowej parafii w Gdańsku-Osowej;

2000 r. - w Osowej powstaje Rada Przyjaciół Harcerstwa, której założycielem jest Mieczysław Czajkowski;

listopad 2001 r. - abp Metropolita Gdański, Tadeusz Gocłowski dokonuje poświęcenia kaplicy parafialnej przy ul.Wodnika;

styczeń 2002 r.- prywatyzacja Przychodni Rejonowej w Osowej - powstaje Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Nadmorskie Centrum Medyczne";

1. września 2004 r. - otwarcie nowego budynku gimnazjum przy ul. Wodnika 57.

Szkoła Podstawowa Nr 81 im. prof. Michała Siedleckiego, której dyrektorem zostaje mgr inż. Mariola Cyranek;
Gimnazjum nr 33, którego dyrektorem jest mgr Marzena Majerowska.

1. września 2005 r. - zostaje oddany do użytku kompleks sportowy przy gimnazjum: boiska, duża sala gimnastyczna z zespołem mniejszych sal;